------------------------------------------------

شب اول : مرور مصائب
مصائب دوشیزه ؛ سید مسعود اطیابی
ارتباط مسلمانان و ارمنی‌ها در ایران از دیرباز ارتباطی تنگاتنگ بوده است ، به خصوص مراسم مذهبی محرم و عاشورا برای برخی از ارمنی‌های ایرانی مطابق اعتقادات خودشان، نوعی نگاهی دوباره به مصلوب كردن مسیح بوده است و همچنین برخی از مسلمان حتی اعتقادی را كه مسیحیان در باره علت به صلیب كشیدن مسیح دارند را ، كه زجر او را نوعی كفاره گناهان پیروان خودش می‌دانند ، در باره امام سوم شیعیان و یارانش نیز به همینگونه اندیشه می‌كنند ،‌ این مطلب در بیتی از شعر معروف قاآنی در باره واقعه كربلا كه در كتاب همشهری هم پنجشنبه گذشته دوباره نشر شده بود ، چنین آمده :
خنجر برید حنجر او را نكرد شرم؟ كرد، از چه پس برید؟ نپذیرفت ازو قضا بهر چه ؟ بهر آنكه شود خلق را شفیع شرط شفاعتش چه بود؟ نوحه و بكا
كه البته تكرار آن را هم به نوعی در فیلمنامه " روز واقعه " بهرام بیضایی به صورتی دیگر شاهد هستیم.فیلم مصائب دوشیزه هم بر همین مبنا ، ارتباط بین دختری ارمنی و پسری مسلمان را بهانه قرار داده ، تا به این مسائل حاشیه‌ای تا متن بیشتر بپردازد.سست بودن داستان فیلم ،‌ بازیهای نچندان دلچسب بازیگران ، كارگردانی سردستی و ... فیلم هیچكدام به پای عقیده‌ای كه كارگردان فیلم اشاعه می‌دهد ، نمی‌رسد.تصویب چنین فیلمنامه‌ای ، حضور او در اولین روز جشنواره ‌كه به ایام عاشورا نیز نزدیك است و شركت دادنش در بخش " سودای سیمرغ " خود بیانگر خیلی حرفهاست ، در مقابل فیلم دیدار را از خاطر نبرده‌ام كه به خاطر طرح چنین مسائلی سالیان سال در محاق توقیف بود و سرآخر هم در زمانی اندك به اكران درآمد.كارگردان فیلم هم در جایی اشاره كرده بود كه فیلم به نوعی گفتگوی بین ادیان را مطرح می‌كند ، البته گفتگو در كافی‌شاپ بین دختری ارمنی و پسری تازه نامزد از دست داده كه سرآخر فیلم گفتگویشان به جایی نمی‌رسد ،‌ چرا كه خیالات باطل پسر مسلمان كه به جای زهرای از دست داده در تصادف ،عوضش در این گفتگوی بین ادیان ‍‍ژانت ( فاطمه )‌ را یافته خیالی عبث است و دختر دل به آندره عزیزش دارد و بس ، خصوصا وقتی كه معلوم شد ، قاتل زهرا ، ژانت نیست و از وجدان‌دردی خلاصی یافت.تماشاگران ایران دیگر آنقدر حرفه‌ای شده‌اند كه درست در جایی كه ‍ژانت به خاطر همان درد وجدان به بیمارستان می‌رود و می‌فهمد زهرا بر اثر تصادف مرده ، با خش و خش چیپس مزمز زیر دهان و بلند به بغل دستی‌اش بگوید ، اشتباه می‌كنه این اونی نیست كه دختره بهش زده كه البته فیلمنامه‌نویس فكر كرده بود ، این گره‌ی كور و اساسی را هیچكسی نمی‌تواند باز كند ، جز خودش كه یكساعت بعد از این جریان از میان كلاه معجزه‌گرش بیرون می‌آورد و تماشاگران را انگشت به دهان می‌گذارد.راستی تازه دیشب متوجه شدم جایگزین مناسب ترق ترق تخمه آفتاب‌گردان و ‍ژاپنی در سینماهای دهه شصت ما شده است خش‌خش آزار دهند چیپس و پفك و زرورق هات‌داگ و ... خوش به حال بوفه‌داران سینما!
اتوبوس شب ؛ كیومرث پوراحمد حضور كارگردان فیلم در سینما آفریقا نشانه دغدغه اوست برای درك بازتاب اثر تازه‌اش كه با دیگر كارهای او تفاوتی اساسی دارد: فاصله‌ی بین سینمای تجاری نوك برجی تا سینمای اتوبوس شبی كه با همان بی‌رنگی فیلم ، یكی از عوامل پس‌زدگی تماشاگران رنگپرست ایرانی در ابتدای به ساكن است ، موضوعی در ارتباط با وقایعی كه جامعه كنونی چندان سعی در به خاطر آوردن آن ندارد و حتی سیاستهایی سعی در زدودن خاطرات تلخ آن سالها داشته و دارد و چهره‌های غم‌زده ایرانی‌ها و هیكل‌های درشت و بی‌رحم عراقی‌ها و داستانی غمناك و... همه دست در دست هم ، به احتمال قوی تنها خاطره‌ای از این اثر در ارتباط با جنگ برای پوراحمد و چند دست‌اندركاری كه به احتمال به سیمرغان سودایی دست پیدا می‌كنند یا نامزدش می‌شوند به جا خواهد گذاشت و سهم سود مادی و كمك به چرخ اقتصاد صنعت سینما به عهده همان فیلم‌های نوك برجی می‌رسد.با این حال معترفم هنگام بازگشت به خانه نیمی از نیمه شب گذشته و بعد از دیدن فیلم ،‌ با شنیدن تصنیف زیبای استاد شجریان و یاد ایام رهی معیری از رادیو پیام ، خاطرات دوستان و آشنایان بسیاری كه در جنگ حضور داشتند و اكنون دیگر فقط نامی از آنها باقی مانده برای آدرس پرسیدن شهروندان محترم بر مبنای آنها بر خیابانها و كوچه‌های شهر ، بغض در گلو و اشك در چشم هم‌آوا شدم و حال و هوایی دیگر یافتم.این برای پوراحمد بس نیست كه دیگرانی را كه دیگر خاطره‌هایشان از آن دلاوران غبار روزمرگی گرفته را لحظه‌ای به خودشان بیاورد و هوای بهشت‌زهرا و قطعه‌ی یادگاران ماندگار را بكنند؟ البته فیلم خالی از نیش و كنایه نیز نبود و به خصوص كلام معروفی كه امروز و در اوج منازعات سیاسی بین ایران و آمریكا و ... از زبان سیاسمتداران هر دو سو زیاد می‌شنویم و این بار از زبان شیرین راننده اتوبوس حامل اسیران عراقی و به ظاهر در اوج جنگ ایران و عراق و از دل پوراحمد كه : مردم كه با هم جنگ ندارند این دولتها هستند كه به جان هم می‌افتند.راننده اتوبوسی ، كه نقش به یاد ماندنی از خسرو شكیبایی به جا می‌گذارد، خود معلول جنگ است و دلش خوش به اینكه كلامی هر چند كوچك از رادیوی عراق از زبان پسر اسیرش بشنود.بازی مهرداد صدیقیان بسیار متفاوت بود از بازیش در فیلم عصرجمعه ، و در هر دو فیلم مسلط و روان بازی كرده است.محمدرضا فروتن هم فقط خاطرات بازيهاي گذشته‌اش او را در فيلم جا انداخته است.كار سخت فیلمبردار و هدایت ماهرانه كارگردان در فیلم به خوبی به چشم می‌خورد ، فضاسازی كار شگفت بود و در میان فیلم‌هایی كه در باره جنگ ساخته شده‌اند ، حتی با بودجه میلیاردی مثل دوئل ، می‌تواند جزو بهترین‌ها باشد و سال‌ها در ذهن تماشاگرانش باقی بماند